Aanschouw.
Onderstaande opnamen, welteverstaan. Andere opnamen zijn momenteel verscheidenerwijs irrelevant.
Rapbattles
Machtsstructuren zijn dikwijls institutioneel bepaald: een jury oordeelt, een markt dicteert, een canon selecteert. Wat bij afwezigheid van die hiërarchie gebeurt, is waarneembaar wanneer men macht overdraagt aan een diffuse massa.
Battlerap biedt een context voor die unieke situatie. Binnen de publiekssport die het is, verloopt waardering slechts sporadisch langs formele lijnen. In de regel is het overgeleverd aan de momentane waan van het publiek. De strijdende rappers moeten dat publiek ten koste van elkaar aan hun zijde zien krijgen. Het is een tamelijk pure expressievorm van Chantal Mouffes agonistisch model van democratie: geen zoektocht naar consensus, maar een permanente strijd tussen uiteenlopende visies, waarin conflict geen probleem maar een noodzakelijke conditie is.
Affect speelt daarin als motor van conflict een belangrijke rol en in battlerap wellicht zelfs de belangrijkste; de stem des volks is in de battlerapring niet zeer geïnformeerd. Ruimte voor deliberatie is er amper, waarmee impulsieve reacties, gedreven door sfeer, charisma en timing bepalen wie aan het langste eind trekt. Zo belandt battlerap uiteindelijk op het snijvlak van kunst, sport en het spektakel van Debord: een domein, waarin beelden en performances prevaleren en betekenis het product is van bezwering.
*
Rapcolumns
Rappers nemen loopjes met de waarheid, dat moge helder zijn. Maar het is niet dat zij kwaad in de zin hebben. Ze liegen uit noodzaak. Ze moeten. De dictatuur van het rijm is dwingend. En eigenlijk zijn rappers hiermee niet veel anders dan ieder ander. De taal, zoals wij die verstaan, is nu eenmaal beperkt. Maar juist daarom zouden we ons moeten richten op iets anders dan het logische of schijnware. We moeten de rapper als lichtend voorbeeld gaan zien.
De enige manier waarop de mens diens gevangenschap in de taal, kan vervrijen, is namelijk door het erkennen van een Wittgensteiniaans taalspel: ongericht op neutrale beschrijving, kale klets, maar gefocust op een dynamisch proces van betekenisverlenging.
Binnen dit spel worden de regels, hoe los of strak ook, bepaald door de praktijk. Het is in dit licht dat rap als fenomeen dient te worden verstaan: niet als zuiver poëtisch amusement, maar als een performatieve daad waarin ironie, overdrijving en ritme tot een eigen waarheid komen.
Toch is het artistieke veld doorgaans huiverig rap als een volwaardig discours te aanvaarden. Misschien omwille van zijn lichamelijke directheid, misschien omwille van zijn ritmische structuur die de statige orde van essays en columns verstrooit. Hoe dan ook, de vraag dient geenszins te zijn of rap zich schikt naar de gangbare literaire normen, maar of het niet juist zijn kracht put uit deze onorthodoxie en zodoende zeer geschikt is als tegendraads opiniërend middel.
*
Auto-interview
De grenzen tussen kunstenaar en duider vervagen. Dankzij sociale media kunnen makers hun publiek directer dan ooit aanspreken. Daarmee nemen ze een meer en meer hybride rol in, die zich niet laat definiëren binnen de klassieke categorieën ‘subjectief’ en ‘objectief’.
Dit proces creëert ruimte voor, zo Baudrillard het noemt, een hyperrealiteit: een perceptieve werkelijkheid, ingericht met representaties. Rappers hebben dit instinctief door. Onder het mom van anti-discriminatoire subversiviteit, scheppen ze eigen narratieven. Ze laten zich interviewen door fans en collegæ en zijn coauteur van hun eigen biografieën, die als een grotere bron van waarheid dienen dan het eigenlijke leven waaruit ze putten.
Het nadeel daarvan laat zich raden. De mogelijkheid tot manipulatie van de publieke perceptie verleent rappers een ongeautoriseerde macht die noopt tot transparantie.
Maar om de woorden van Cruijff te verdraaien: ieder nadeel heeft zijn voordeel. De geborgenheid van een eigen narratief biedt immers eveneens juist ruimte voor transparantie. In vertrouwen draagt men het hart op de tong. Met die zalvende gedachte stapte ik in de auto bij een vriendin om te spreken over mijn werk als rapper.